چشم حقارت نگاه كرده و در حق آن‌ها سوءظنّ نموده ، نگذارند بيرون رفته و با هركس كه ميلشان است معاشرت نمايند و حال آن‌كه طايفهء ذكور مايل‌ترند از نسوان به فسق و فجور و همهء اينها ناشى از بيرحمى و خشونت قلب است نسبت به زنان . جواب : چون مؤلف مزبور از اهل اسلام نبوده ، لهذا دلايل شرعيه و احكام قرآنيه ابدا او را مسكت و مقنع نخواهد شد . پس لازم است كه به اقتضاى قانون عقلى و دلايل حسّى و براهين طبيعى او را مجاب و ملزم نماييم ؛ به طورى كه جاى ترديد و محل ايراد و انكارى براى هيچ عاقل ذى شعورى و لو از هر ملّت بوده باشد ، نمايند . پس بحول الله تعالى شروع به جواب نموده و مؤلّف را خطاب كرده ، مىگوييم : حفظت شيئا و غابت عنك أشياء . ظاهرش ديدى نديدى سرّ آن * اوستا ناگشته بگشادى دكان بر فرض ، قبول بكنيم كه نسبت ذكور و اناث من حيث العدد تقريبا مساوى است و حال آن كه اگر اين قول صحيح بوده باشد ، بايستى براى يك مرد بيشتر از يك زن ممكن نباشد و حال آن‌كه در اغلب بلاد براى يك مرد ده نفر زن هم ممكن است و اگر ممكن نباشد ، آن وقت به يكى قناعت خواهد كرد و مجبور هم نيست كه زوجهء متعدده اختيار نمايد ؛ و از اين نكته هم نبايد غفلت كرد كه حكمت الهى مقتضى توالد و تناسل و ازدياد افراد بشر و بقاى او الى ما شاء الله است و همه كس مىداند و مىبيند كه هر روز عدد نوع انسان در ازدياد است و الّا بايد ضدّ اين ثابت بشود و آن وقت براى ما واجب مىشد كه در تقليل توالد و تناسل و اعدام بشر به وسائط مختلفه سعى نماييم و حال آن‌كه چنين نيست و برعكس لازم است ، و در تمام كرهء ارض نوع انسان در تزايد است ؛ پس توالد و تناسل موقوف است به مقاربت زوجين و نزول نطفهء مرد در رحم و ملاقات ميكروبهاى نطفهء مرد با تخم‌هاى مبيضتين زن كه در طرفين رحم واقع شده‌اند كه مشروحا در علم فيزولوژى نگاشته‌اند و تحقيق او باعث اطالهء كلام و خارج از ما نحن فيه است ؛ و ثابت شده است كه قابليت و استعداد توالد در رجال ، از اول حلم تا آخر عمر است . به عبارت واضح ، مرد از وقت بلوغ تا آخر عمر و لو صد سال باشد ، هر وقت با زن مستعد مقاربت نمايد ، آن زن را حامله خواهد نمود ، و عمر طبيعى گويا صد سال است . حتى بعضى از حكما مىگويند كه انسان خلق شده است كه صد سال عمر نمايد ، مگر اين‌كه حادثه و مرضى مانع از بلوغ به آن سن باشد . اما زن‌ها چون حمل و ارضاع تدريجا از قوّهء آن‌ها مىكاهاند ، حكمت الهيه اقتضا مىكند كه مدّت حمل و توليد آن‌ها از سنّ بلوغ الى پنجاه سال از عمرشان باشد و به قول بعضى الى پنجاه و پنج سال . على اىّ حال ، بعد از پنجاه سال استعداد حمل و توليد از آن‌ها سلب شده و خون حيض كه غذاى جنين است ، از آن‌ها قطع شده و عمل تخم‌ها مهمل مانده ، ديگر